नाडी परीक्षण- आयुर्वेद समज गैरसमज
नाडी परीक्षण- आयुर्वेद समज गैरसमज प्रश्न: नाडी परीक्षणाची बलस्थाने आणि व्याप्ती काय आहेत? उत्तर: रोगाक्रान्त शरीरस्य स्थानान्यष्टौ परीक्षयेत् । नाडी मूत्रं मलं जिह्वां शब्दस्पर्शदृगाकृती।। (योगरत्नाकर) रुग्णाच्या शरीरातील पुढील आठ स्थानांचे योग्य परीक्षण करावे - नाडी, मल, मूत्र, जीभ, शब्द, स्पर्श, दृष्टी आणि आकृती. वैद्य नाडी तपासतात म्हणजे नेमकं काय करतात? - आपल्या शरीरात वात, पित्त आणि कफ हे तीन दोष असतात. ते मनगटावर नाडी पाहणाऱ्याच्या अनुक्रमे तर्जनी, मध्यमा आणि अनामिका यांवर व्यक्त होत असतात. याच क्रमाने का? जडत्वानुसार! सगळ्यात हलका असलेला वात, मग पित्त आणि सरतेशेवटी सगळ्यात जड कफ. त्यांतही प्रत्येकाचे पाच उपप्रकार लक्षात घेता प्रत्येक बोटाच्या नेमक्या कोणत्या भागावर, कोणत्या वेळी आणि कशा प्रकारचा (अंतर, लय इ.) स्पर्श जाणवतो याचा आढावा घेण्याचं काम आपले वैद्य करतात. नाडीवरून काय काय लक्षात येतं? - योग्य दोष योग्य वेळी व्यक्त होत असल्यास प्राकृतावस्था आणि नसल्यास त्या दोषाच्या क्षेत्रात असलेली गडबड! उदा. अपानवायूची नाडी व्य...