AAMHI SHETAKARI आम्ही शेतकरी

 उपास ? उपवास ? की उपाशन  ??  एकादशी दुप्पट खाशी... आज माझं व्रत आणि दिवसभर चरतं... सुट्टी कशासाठी असते हो ? काम करुन थकलेल्या शरीराला विश्रांती मिळावी म्हणून , राहीलेली कामे करता यावीत म्हणून..... अनुशेष भरुन काढणे बॅकलॉग भरुन काढणे !   पचनसंस्थेला विश्रांती मिळावी म्हणून उपवास =>  अर्थात्‌ उपवास स्वरुपी लंघनाने अनेक आजार बरे होऊ शकतात ! मूळात कितीजण हा शास्रीय उद्देश सफल होऊ देतात का ? मूळात उपवास भूक सहन करणे जमते का ?  उपास शब्दच अयोग्य !  योग्य शब्द = उपाशन = उप +अशन  = नेहमीचे मुख्य जेवण सोडूण इतर हलके पदार्थ खाणे. नुसते भूकेले राहून शरीराचे शोषण हा उपवास नाहीच !  *दूध, तूप, मध, पाणी, फळ , कंदमूळ, इ. लघु आहार अपेक्षित सत्वगुणप्रधान  दही, केळी, रताळी*,  म्हणून पचन विलंबाने  म्हणून एकदा खाल्ल की लवकर भूक लागणार नाही  म्हणजे भूकेचे व्यवधान नको व जप तप होण्यासाठी... पण संसारी माणसासाठी नको ! त्याने जडपणा व सुस्ती येणार !  आजचे उपवासाचे पदार्थ काय आहेत ????  साबुदाणा, बटाटे, शेंगदाणे, वनस्पतीतूप, मिरची, ...

 आयुर्वेदामध्ये तीन प्रकारच्या  प्रकृती सांगितल्या आहेत वात प्रकृती, पित्त प्रकृती, कफ प्रकृती       वात  प्रकृती  * शरीराची शरीराची ठेवण उंच व बारीक . * राठ व जाड केस. * लहान व ठिसूळ हाडे * खरखरीत,  रुक्ष, काळपट व फुटणारी त्वचा . * सहज दिसणाऱ्या शिरा. * जलद व अस्थिर हालचाली. * कर्कश किंवा घोगरा आवाज. * धांदरट स्वभाव . वातदोष असंतुलित झाला असता,  मानसिक व चेतासंस्थेचा त्रास होऊ शकतो, वजन खूप वाढते वा कमी होते, रक्ताभिसरणाचे समस्या येऊ शकतात.   अपथ्य   मटार ,हरभरा ,पावटा,चवळी,राजमा, उडीद,कोबी, फ्लॉवर, अळू, कच्चा कांदा, शिळे व कोरडे पदार्थ ,थंड पाणी, शीतपेये.  पित्तप्रकृती   * मध्यम व नाजुक अंगयष्टी. * मऊ शिथिल व मस्से असणारी त्वचा. * लालसर, पिवळसर चेहरा. * पिंगट रंगाचे व लवकर गळणारे केस. * पिंगट ,लालसर डोळे. * जास्त घाम येण्याची सवय. * तहान व भुकेचे प्रमाण अधिक. * हुशार, सरळ - साधा स्वभाव. * चटकन राग येण्याचा स्वभाव . * तीव्र भावना.   पित्त दोष असंतुलित झाला असता, शरीरातून वाफा निघाल्याची भावना होते, तसेच त्व...

 वातप्रकोपाची लक्षणे  * सांधा निखळणे किंवा गर्भाशयासारखा अवयव खाली घसरणे . * एखाद्या अवयवाचा आकार वाढणे उदा. पायाच्या शिरा फुलणे . * हात ,पाय ,सुन्न होणे . * कोणत्याही प्रकारची वेदना उदा. ठणकने, सुई टोचल्याप्रमाणे दुखणे, त्रिशूल भोसकल्याप्रमाणे दुखणे, पिरगाळले गेल्याप्रमाणे दुखणे वगैरे सर्व प्रकारच्या वेदना होणे. * खांदा ,पाठ , मान वगैरे अवयव जखडून जाणे. * कारण नसतानाअंगावर काटा येणे. * थरथर, कंप सुरू होणे. * त्वचा, डोळे, तोंड, योनी वगैरे अवयवांच्या ठिकाणी कोरडेपणा जाणवणे. * डोळा फडफडणे किंवा शरीरावर इतरत्रही आंतून स्पंदन जाणवणे.  * त्वचा काळसर , कोरडी व निस्तेज होणे. * हाडे ठिसूळ होणे. * शरीर शुष्क होणे, वजन कमी होणे. * आवाज कर्कश होणे. * मन अतिशय चंचल व अस्वस्थ होणे. * झोप न येणे. * थकवा जाणवणे व त्यामुळे काम करण्यास उत्साह न वाटणे. * मलप्रवृत्ती कडक होणे,पोटात वायू धरणे . * गरम तापमानाच्या गोष्टी खाण्याची इच्छा होणे .  अशी लक्षणे दिसत असल्यास वात वाढलेला आहे असे समजावे .   याऊलट वात प्रमाणापेक्षा कमी झाला तर,     * शारीरिक हालचाली मंदावतात...

  हळद (हरिद्रा,रजनी,निशा,गौरी):- हळद माहिती नाही अशी व्यक्ती भारतात सापडणे जवळजवळ मुष्किल आहे. भारतात तसेच महाराष्ट्रात बहुतेक ठिकाणी हळदीचे उत्पन्न घेतले जाते. सोलापूर, सांगली, सातारा, कोल्हापूर, परभणी, नांदेड इ. ठिकाणी हळदीची लागवड केली जाते. यातील सांगलीला मोठी बाजारपेठ आहे. हळद नाव असणारी अनेक वनस्पती आहेत, जशी दारूहळद, काळी हळद, आंबेहळद, कापूरहळद इ. परंतू त्या सर्व वेगवेगळ्या वनस्पती आहेत. हजारो वर्षापासून आपल्या पूर्वजांनी हळदीचे महत्व ओळखून तिला मांगल्य, सौभाग्य, देवदेवतांच्या आशिर्वादाचे प्रतिक मानले. जेजूरीच्या खंडोबा यांना आवडणार्या हळदीला देवघरापासून ते स्वयंपाकघरापर्यंत ते वैद्यांच्या बटव्यापर्यंत स्थान मिळाले आहे.  हळदीमध्ये कटु, उष्ण, रूक्ष, कफ, पित्त, व्रणरोपक, व्रणशोधक, कृमिघ्न, त्वचारोगनाशक, आंत्रकृमीनाशक, ग्राही, पाचक, वेदनाशामक, प्रमेहघ्न, पाण्डूरोगनाशक इ. गुणधर्म असतात. औषधी उपयोग. अचानक एखाद्या कार्यक्रमाला जायचे असेल आणि आपल्याला इस्टंट ग्लो हवा असेल तर हळद, दुधावरची ताजी साय आणि गुलाबपाणी एकत्र करून पेस्ट बनवावी. ती पेस्ट लावून काही वेळाने थंड पाण्याने च...

 संधिवात  संधिवात नावावरून लक्षात येते की सांध्याच्या ठिकाणी वातदोष वाढल्याने संधिवात होतो. व्यवहारात संधिवात असा शब्द रूढ असला तरी आयुर्वेदात त्याला संधिगतवात असे नाव दिलेले आहे.  वातपूर्णदृतिस्पर्श: शोध: सन्धिहते ङनिले ।   *प्रसारणाकुच्ञनयोः प्रवृत्तिश्च सवेदना ।। .. चरक चिकित्सास्थान  जेव्हा वायू प्रकुपित होऊन सांध्यांचा आश्रय घेतो तेंव्हा सांधे सुजतात, सांध्यांचे आकुंचन प्रसरण वगैरे हालचाली वेदनामय होतात व सांध्यांचा स्पर्श हवेने भरलेल्या पिशवीप्रमाणे जाणवावयास सुरुवात होते. यालाच संधिगतवात म्हणतात. * स्नेहन : विशिष्ट औषधांनी सिद्ध तेल बाहेरून लावणे व खाण्यासाठी तूप वापरणे. * स्वेदन  : आयुर्वेदिक पद्धतीने बाष्पस्नान घेणे किंवा शेक करणे. * चवीला गोड, आंबट, खारट, स्निग्ध व उष्ण वीर्य असलेले पदार्थ खाणे. * वात वाढलेला ठराविक भाग हाताने दाबणे किंवा कपड्याने घट्ट बांधून ठेवणे.  * वातशामक द्रव्यांनी बनवलेल्या काढ्याने स्नान करणे. * चिंता व शोक वगैरेंचा त्याग करून सुखात व आरामात जगणे. * ताजे , गरम व पचायला हलका स्निग्ध असा आहार घेणे. *थंड व दमट वाताव...